‘Twee keer onder hypnose om de Reus te laten tekenen’

De befaamde robotfoto 19 waarop familie en oud-collega’s rijkswachter Christiaan B. herkennen als de Reus, kwam tot stand door de beschrijving van Theo K. (64) uit Overijse.

Theo K. was op 27 september 1985 met zijn vrienden Marc, Luc en Rudy verkiezingsaffiches aan het plakken, aan de parking van de Delhaize in Overijse (zie hierboven) toen de Bende van Nijvel er toesloeg. Terwijl Luc Bennekens als levend schild werd meegenomen in de winkel, vluchtten Theo, Rudy en Marc weg achter de carwash die aan de parking grenst. ‘Ik ben van daaruit naar de overkant gelopen, naar slagerij Dits om de hulpdiensten te verwittigen. Toen ik terugkwam, heb ik die lange goed gezien, die ze nu de Reus noemen.’

Datzelfde jaar, de precieze datum weet hij niet meer, werd in de rijkswachtkazernes van Etterbeek robotfoto 19 gemaakt, op basis van zijn input. ‘We zaten met z’n vieren in een klein lokaal: een tekenaar, de man die door het gerecht was aangesteld om me onder hypnose te brengen, en een derde persoon die alles gefilmd heeft’, zegt K. Het was anders dan hij zich had voorgesteld. ‘Ik zat in een zetel en naast mij zat die hypnotiseur, die telkens dezelfde woorden herhaalde: ‘‘Je neemt een lift en je gaat naar beneden.’’ Blijkbaar was dat toen de modernste techniek om iemand onder hypnose te brengen.’

Toen hij uit hypnose kwam, hield de tekenaar een tekening voor zijn gezicht. ‘Ik was heel suf, maar herinner me dat ik een paar opmerkingen had, waarna ze mij opnieuw onder hypnose brachten.’ Volgens Theo K., die destijds als chauffeur bij Volkswagen Vorst werkte, lijkt de uiteindelijke robotfoto sprekend op de man die hij gezien heeft. ‘En als ik nu de foto’s van Chris B. zie, denk ik: ja, dat zou de Reus kunnen zijn. Helemaal zeker ben ik niet. Maar voor negentig procent zeg ik: ja, dat is hem.’

Overigens kon Theo K. nog een belangrijk spoor aanbrengen. Door zijn werk in de Volkswagenfabriek wist hij de speurders de precieze kleur te vertellen van de Golf GTI waarin de gangsters zich verplaatsten.

Bron » De Standaard

Overvallen Eigenbrakel en Overijse gaven gerecht voor het eerst inzicht in profiel van de Reus – Waarom de Reus er wel bij was in Overijse en niet in Aalst

Een kassierster, zes klanten en een kind van veertien. Bij de 16de en 17de overval van de Bende van Nijvel, op warenhuizen in Eigenbrakel en Overijse, vallen op 27 september 1985 acht doden. Getuigen zeggen die avond een Reus te hebben gezien die hinkte. Toeval of niet: de dag voordien had Aalsters rijkswachter Chris B. (61) zich ziek gemeld met een blessure aan de voet.

27 september 1985. Eigenbrakel, de Rue de la Graignette. Het is zeven minuten over acht ’s avonds en buiten al donker als een grijze Golf GTI de parking van de Delhaize oprijdt. Drie met riotguns gewapende inzittenden, verscholen achter een carnavalsmasker, stappen uit. Een twaalfjarig kind dat in afwachting van zijn winkelende ouders rondjes fietst op de parking, wordt meteen gegijzeld. Het kind moet dienen als menselijk schild.

Een eerste klant, Ghislain Platane, krijgt meteen enkele kogels van een riotgun in het lijf. “Ouvre ta caisse ou tu vas crever”, roepen de drie Bendeleden in het Frans tegen de kassierster.

Roger Engelbienne, die “te laat” op de grond gaat liggen, wordt van dichtbij afgemaakt. Buiten op de parking schiet de bende ook voorbijganger Bozidar Djuroski dood. De buit: 388.000 frank, oftewel zo’n 10.000 euro.

22 kilometer verder, op de parking van de Delhaize in Overijse, staan drie vrienden in het donker verkiezingsposters te plakken voor de toenmalige CVP. Luc Bennekens is een van hen en fungeert voor hij het goed en wel beseft als tweede levend schild. Opnieuw slaat de Bende van Nijvel toe, allicht in dezelfde driekoppige constellatie met de Reus als regelaar, de Ouwe als chauffeur en de Killer als afwerker. Klaar voor overval nummer zeventien, de voorlaatste die de Bende zal plegen. Nadien zal alleen nog de overval op de Delhaize in Aalst volgen.

Bennekens overleeft het niet, net als twee klanten (Jean-Marc Busiau en Leon Finné), een caissière (Rosa van Kildonck) en een kind van veertien (Stephan Notté). Lucs boezemvriend Mark meent in de blik van de schutter een jeugdvriend te herkennen, maar durft tot op vandaag met die naam niet naar het gerecht te stappen.

Onder hypnose

Een andere kroongetuige is formeel: de Reus hinkte die dag. Voor het eerst wordt een realistische robotfoto opgesteld, op basis van de getuigenis van minstens één klant, die onder hypnose wordt gebracht. Dat bevestigt minister van Justitie Koen Geens (CD&V). “De robotfoto is gemaakt volgend op een getuigenis van de aanslag in Overijse op 27 september 1985.” Het was de eerste keer dat de Reus, of althans een van de Reuzen, een gezicht kreeg. Hij werd nummer 19 op de affiche met robotfoto’s. En dan wordt, jaren na de feiten, in de richting gekeken van een intussen overleden rijkswachter.

Chris B., de vermoedelijke Reus bij die twee overvallen, zat bij de Groep Diane van ‘77 tot ‘79, waarna hij na een schietincident moest beschikken. “In ‘85 was hij nog steeds toegewezen aan de brigade in Aalst”, bevestigt Geens, de Luikse procureur-generaal Christian De Valkeneer citerend.

Volgens een getuige, aldus Geens, sprak een van de daders bij de overval in Eigenbrakel Frans met een Vlaams accent. “De rijkswachter is Nederlandstalig, maar spreekt correct Frans.” Dat bevestigt ook zijn ex-vrouw aan onze redactie.

Afwezig door ziekte

Jarenlang werden foute namen op de Reus van Eigenbrakel en Overijse geplakt. De voorbije week kwam aan het licht dat verschillende elementen naar de Aalsterse rijkswachter Chris B. – alias Bonno – wijzen. Geens behoedt iedereen voor voorbarige conclusies, maar sprak in de commissie Justitie van een “interessante piste”.

Het uitpluizen van het medisch dossier van Chris B. wijst immers op een bijzondere toevalligheid. Zo meldde hij zich op 26 september 1985, een dag voor de overvallen in Overijse en Eigenbrakel, ziek. Hij zou zich geblesseerd hebben aan de enkel. Zijn broer zegt dat B. in die periode op krukken liep. De precieze dagen herinnert hij zich niet. Zeker is dat een dag na het indienen van het ziektebriefje de dubbele aanslag plaatsvindt. En zien getuigen een Reus die van de plaats van de misdaad weg hinkt omdat hij geblesseerd is. Toeval?

Maar wie verloor dan vissershoedje?

“Chris B. heeft niet deelgenomen aan de bloedige raid in Aalst.” Daar zijn verschillende ex-speurders zeker van. Een vissershoedje kan dit wellicht uitklaren.

Dat B. bij de Bende van Nijvel behoorde, biechtte hij zelf op. Al minstens drie mensen herkenden hem als de Reus op robotfoto nr. 19, gemaakt na de aanslag in Overijse. Maar er kunnen verschillende reuzen bij de Bende geweest zijn. “We houden er rekening mee dat er verschillende teams waren”, zegt het parket-generaal van Luik.

De bloedigste aanslag was de laatste: op de Delhaize van Aalst, op 9 november 1985. Drie gewapende mannen stapten de winkel binnen en schoten acht mensen dood. Een van hen was minstens 1 meter 90 groot, een Reus, net zoals bij de andere overvallen.

“Maar als je alles bekijkt, kan Chris B. niet bij de overval in Aalst geweest zijn”, zo zeggen ex-speurders nu. Via de verklaringen van ooggetuigen van toen hebben ze duidelijke profielen opgemaakt van de drie daders. “En B. past in geen enkel.”

Op 11 oktober 1985, één maand voor de overval – en enkele weken nadat hij een eerste voetblessure had opgelopen (zie grote stuk) – brak hij zijn voet. Dat blijkt uit zijn medisch dossier. “Maar de Reus in Aalst hinkte niet.”

In het dossier zit één element dat wellicht kan uitklaren of B. in Aalst was. Bij die overval verloor een Reus zijn kaki vissershoedje. De federale politie heeft er ooit een foto van verspreid.

Volgens de advocaat van de familie van Chris B. droeg de man vaak zo’n hoedje. Zo ook op een beeld dat de familie eergisteren verspreidde. “Hij had er verschillende. Hij was er bijzonder tuk op”, zegt advocaat Geert Lenssens. Aan de hand van het zweet in het Aalsterse hoedje kon lang geleden achterhaald worden dat de drager bloedgroep O positief had. Of B. ook O positief heeft, is niet duidelijk.

Bron » Het Nieuwsblad

‘Wij zijn de boemannen die in je hoofd willen kruipen’

Een lang smal gezicht, een hoornen bril en een snorretje. In 1997 werd robotfoto 19 van de zogenaamde ‘Reus’ van de Bende van Nijvel verspreid op gele opsporingsaffiches. Toen Marc Van Damme in dat jaar voor het rode licht stond aan de rijkswachtkazerne van Haaltert, herkende hij zijn jeugdvriend Chris(tiaan) B. meteen. In een anoniem telefoontje gaf hij de naam door aan de speurders.

Chris B. lijkt als twee druppels ­water op robotfoto 19. Maar hij was niet de enige. In 2014 was er een ­andere match, na de arrestatie van Michel Libert, een voormalig kopstuk van de ­extreem­rechtse organisatie Westland New Post (WNP). ­Libert is 1,91 m groot en vertoont eveneens gelijkenissen met de foto. Het leek toen een grote doorbraak in het Bende-dossier, maar Libert werd uiteindelijk na een paar dagen zonder inbeschuldigingstelling vrijgelaten.

Toen in 1997 en 1998 een hele golf van robotfoto’s van mogelijke verdachten in het Bende van Nijvel-dossier op het grote publiek werden losgelaten, waren er meer dan 1.300 herkenningen. Een batterij van meer dan dertig speurders zat klaar om de oproepen te beoordelen.

Murw geslagen

‘Een robotfoto tekenen is een delicate job’, zegt Peter Clauwaert, een van de vier forensische tekenaars bij de federale politie die ­robot­tekeningen maken. Al 31 jaar vraagt hij slachtoffers om daders opnieuw te zien en te beschrijven. ‘We weten nooit wie we aan het tekenen zijn. Ik stel nooit vragen over de feiten, want dan ben je bezig met suggestie. Het is onze taak om zo goed mogelijk te vertalen wat ze hebben gezien en hoe ze hebben gekeken.’

‘Dat is voor iedereen anders. Iemand die een bankovervaller maar enkele seconden heeft gezien, kan soms een betere beschrijving geven dan een slacht­offer van een tiger­kidnapping dat een hele nacht bij een ontvoerder heeft doorgebracht. ‘Wie met mode bezig is, heeft meer oog voor kleding. Wie een complex heeft over zijn eigen neus, let daar meer op’, zegt Clauwaert.

Vaak komen de forensische tekenaars in contact met mensen die heel erge dingen hebben meegemaakt. ‘Wij zijn dan de boemannen die in hun hoofd willen kruipen, om op papier te zetten wat ze het liefst willen vergeten.’

Chris B.

Enkele robotfoto’s van leden van de Bende van Nijvel werden gemaakt onder hypnose. ‘Ik heb er al goede resul­taten mee geboekt’, zegt Clauwaert. ‘Soms hebben mensen zoveel meegemaakt dat ze niet anders kunnen dan het te verdringen. Hypnose kan slachtoffers helpen om die barrière te over­winnen.’

Gemiddeld duurt het anderhalf tot twee uur om een robotfoto te maken. ‘Die mensen zijn na zo’n sessie murw geslagen. Maar ook voor ons is het zwaar. Iedere vraag die je stelt, moet de juiste zijn. Een forensisch tekenaar moet over de nodige psychische vaardigheden beschikken. Je moet maken dat de getuige niet blokkeert.’

Anatomisch onmogelijk

Het gebeurt dat Clauwaert vermoedt dat de getuige dingen verzint. ‘Maar ik teken altijd verder. Ik heb al meegemaakt dat iemand blijft vragen om een gezicht te versmallen tot het anatomisch onmogelijk wordt.’

Vandaag zijn er verschillende computerprogramma’s op de markt om robotfoto’s samen te stellen, maar de forensische tekenaars van de federale politie werken liever met potlood en papier. ‘We gebruiken een systeem waarbij we verschillende elementen van het gezicht tonen. Door die te combineren zijn er zo’n 11 miljard mogelijkheden. Als je ook nog emoties in het gezicht verwerkt, zijn het er zelfs nog meer.’

Bron » De Standaard

Van DNA tot robotfoto: het kan (bijna)

Met louter een beetje genetisch materiaal kan je iemands gelaatstrekken redelijk goed reconstrueren, zo meldt deCampuskrant van de KU Leuven. Dat opent uiteraard heel wat perspectieven voor politiediensten en artsen. Het onderzoek met een sterke Belgische inslag trok zelfs de aandacht van nieuwsmagazine Time en Nature.

Waarheidsgetrouwe en driedimensionele robotfoto’s van potentiële misdadigers die je nog nooit in levende lijve gezien hebt: dat zou het opsporingswerk voor politiediensten in heel wat zaken stevig kunnen vergemakkelijken. Wel, het zit er aan te komen. Met dank aan de Belgische postdoctorale onderzoeker Peter Claes van de Afdeling Beeld- en Spraakverwerking (ESAT/PSI) en van het Medical Imaging Research Center op UZ Gasthuisberg, en zijn collega’s, die de techniek beschrijven in het wetenschappelijke tijdschrift PLOS Genetics.

De onderzoekers wisten 20 genen aan te wijzen die een invloed hebben op de vorm van ons gezicht. Die genetische informatie werd getoetst aan 3D-foto’s van een testgroep van 600 vrijwilligers. “Op de 3D-foto’s van die vrijwilligers hebben we een rasterpatroon met 7.000 meetpunten aangebracht. Dat maakt uiteraard een veel nauwkeuriger beschrijving van de gelaatsvorm mogelijk dan de negen meetpunten die tot nu toe meestal gebruikt werden”, klinkt het in de Campuskrant.

De informatie uit het DNA en uit de grondige gelaatsmetingen hebben de onderzoekers, samen met gegevens over het geslacht en de genomische afkomst van de proefpersonen, verwerkt in een programma, waardoor uiteindelijk een virtuele reconstructie of “voorspelling” van het gelaat mogelijk wordt. “Die komt, zo leren de eerste ervaringen, heel goed in de buurt van het echte gezicht”, zegt Claes.

De mogelijke toepassingen voor misdaadbestrijding zijn legio, vertelt Claes nog. “Zo zou je bijvoorbeeld de duizenden voorbijgangers op een beveiligingscamera kunnen verbinden met DNA dat je op de plaats van een misdaad gevonden hebt. Je kan de politie helpen om zoekprofielen te vernauwen.” Er zijn echter ook toepassingen denkbaar voor het stellen van medische diagnoses – “Wat is de genetische problematiek van iemand met deze specifieke gelaatstrekken?” – en voor antropologisch onderzoek – “Je zou op zoek kunnen gaan naar het uiterlijk van onze verre voorouders”.

De postdoctoraal onderzoeker roept wel op tot enige voorzichtigheid. “We zijn echt nog niet toe aan een gegarandeerd juiste en volledige voorspelling van het gelaat, op basis van bijvoorbeeld een speekselstaaltje. Wat we aangetoond hebben is dat het kan, en dat de resultaten duidelijk in de goede richting gaan.” De techniek wordt nu volop geperfectioneerd en uitgebouwd. Concrete toepassingen kunnen daarom nog zeker enkele jaren op zich laten wachten.

Bron » De Morgen

Robotfoto op basis van DNA stapje dichterbij

Nederlandse onderzoekers hebben genen geïdentificeerd die de vorm van het gelaat beïnvloeden. Dat kan in de toekomst leiden tot robotfoto’s op basis van een DNA-staal. Zal een klein beetje DNA, gevonden op de plaats van een misdaad, ooit volstaan om een robotfoto van een verdachte te kunnen tekenen?

Er waren al genen bekend die van invloed zijn op de kleur van het haar, de ogen en de huid. En nu heeft een team van de Erasmus-universiteit in Rotterdam vijf genen gevonden die een invloed hebben op de vorm van het gelaat. Dat meldt New Scientist.

Een van de genen beïnvloedt de afstand tussen de ogen. Andere de lengte van de neus en de breedte van het gezicht tussen de jukbeenderen. Manfred Kayser, de leider van het onderzoek, geeft zelf toe dat we nog erg ver weg zijn van het DNA-robotportret. Maar hij noemt de ontdekking wel “een begin”.

De geïdentificeerde genen hebben slechts een klein effect op de vorm van het gelaat. Wellicht zijn er nog vele andere die eraan bijdragen, in een ingewikkeld samenspel. Kayser en zijn team hebben de gezichten van tienduizend Europeanen opgemeten, en gezocht naar relaties met het DNA van de proefpersonen. Een Amerikaans team publiceert binnenkort bijkomende resultaten.

Bron » De Standaard