Het is heel lastig om zaken op te lossen op basis van getuigenissen als de feiten lang geleden gebeurd zijn. Dat zeggen experts nadat de politie een opsporingsbericht en een robotfoto heeft verspreid om een ‘cold case’ uit 1993 op te lossen. “De kans is erg klein dat je brein zulke details heeft opgeslagen. En dan nog is het risico groot dat de herinnering niet accuraat is”, klinkt het.
Eerder vandaag verspreidde de politie een opsporingsbericht in het moordonderzoek op de 17-jarige Tania Van Kerkhoven, die meer dan 30 jaar geleden in het Antwerpse district Berchem werd vermoord.
Het onderzoek werd vorig jaar heropend, en de politie doet opnieuw een oproep naar getuigen. Maar hoe betrouwbaar kunnen zulke getuigenissen 30 jaar na datum nog zijn?
Lore Mergaerts, criminoloog aan de KU Leuven, is stellig. “Dat is heel lastig, omdat het zo lang geleden is”, zegt ze. “Als het bijvoorbeeld gebeurd is tijdens een activiteit die je vaker doet – zoals een wandeling met de hond – en er verder niets speciaals is gebeurd, dan zal je dat niet hebben opgemerkt.”
“En als je toch iets gezien hebt, gaat je geheugen dat niet onthouden hebben. Je weet niet dat die persoon 30 jaar later gezocht gaat worden, dus die informatie is totaal niet belangrijk om te onthouden. Je hersenen beschouwen die informatie als niet-belangrijk, omdat je die niet nodig hebt om de rest van je leven te leiden.”
“Stel dat je je toch iets zou herinneren. Dan is het nog maar de vraag hoe accuraat die herinnering zou zijn. De herinnering is of weg of heel vervaagd en niet accuraat.”
Wanneer is een getuigenis wel betrouwbaar?
Volgens Mergaerts is het belangrijk om zo snel mogelijk een verklaring af te leggen, zonder invloed van anderen. “Stel dat er verschillende getuigen zijn, dan is het belangrijk dat ze niet eerst met elkaar spreken, want dan kunnen ze elkaar beïnvloeden.”
“Vaak zijn er heel weinig aanknopingspunten en geen andere bewijselementen. Ik snap wel dat ze op getuigenissen proberen terug te vallen. Het moest maar eens zijn dat iemand iets heeft gezien. Of stel: iemand ziet er een bekend gezicht in, een buurman of familielid. Dat kan iets bruikbaar opleveren.”
Hoe verloopt zo’n verhoor 30 jaar later?
Marc Bockstaele is gepensioneerd hoofdcommissaris van de gerechtelijke politie in Aalst, en heeft ervaring met dat soort verhoren.
“Het zijn moeilijke zaken. Het geheugen is sowieso onbetrouwbaar, zeker als het zo lang geleden is. Zelfs na een paar dagen moet je zeer voorzichtig zijn, laat staan als het 30 jaar geleden is”, zegt Bockstaele.
“Het is belangrijk om de getuige eerst op zijn gemak te stellen en de persoon dan mentaal terug te brengen naar de datum van de feiten. Je moet niet meteen met de deur in huis vallen, maar eerst een babbeltje doen over die tijd om hen terug naar het moment te brengen.”
“Daarna laat je hen zeer zorgvuldig vertellen wat ze die dag gedaan hebben om zo tot de feiten te komen. Dat is de theorie, maar in de praktijk is het veel moeilijker.”
Bestaat er nog een kans dat de zaak opgelost geraakt?
Volgens Bockstaele is het niet onmogelijk om cold cases op te lossen. “In mijn carrière zijn er zaken die 8 tot 10 jaar geleden waren, en toch opgelost zijn. Maar je moet daarmee soms geluk hebben. Wat helpt is als de feiten gebeurd zijn op een bepaald historisch moment, zoals 9/11 om een groot voorbeeld te noemen.”
Of deze cold case nog opgelost geraakt, hangt van verschillende elementen af, zegt hij. “Met een robotfoto van 30 jaar geleden denk ik dat je niets meer kan doen. Herkenningen op basis van foto’s zijn hoogst onbetrouwbaar.”
“De meest onterechte veroordelingen in de Verenigde Staten gebeuren ook door foutieve herkenningen in line-ups. Maar stel dat die persoon geïdentificeerd kan worden met DNA. Dan zijn er geen getuigenverslagen meer nodig.”
Bron » VRT Nieuws