Zondag is het 40 jaar geleden dat de Bende van Nijvel voor de laatste keer toesloeg en 8 mensen vermoordde in en rond de Delhaize in Aalst. In een driedelige reeks onthullen HUMO-journalisten Annemie Bulté en Douglas De Coninck hoe het ook in het ‘onderzoek van de laatste kans’ tussen 2018 en nu helemaal fout ging.

HUMO: Fris ons geheugen nog eens op. Wie of wat was de Bende van Nijvel?

DOUGLAS DE CONINCK: “Of er echt zoiets als een hechte drie- of vierkoppige misdaadbende heeft bestaan, is nog altijd voer voor discussie. Wat we weten, is dat er tussen 1982 en 9 november 1985 in twee golven extreem moorddadige overvallen en moordpartijen hebben plaatsgevonden. De daarbij gebruikte wapens lieten justitie toe linken te leggen tussen al die feiten. Alle misdrijven samen, vooral overvallen op grootwarenhuizen, hebben in totaal 28 mensenlevens gekost en de levens van nog meer families verwoest. Dit is de grootste cold case uit de Belgische geschiedenis.”

ANNEMIE BULTÉ: “HUMO heeft met journalisten als Hilde Geens, Raf Sauviller, Danny Ilegems en Hugo Gijsels altijd een voortrekkersrol gespeeld in deze zaak. Nu het allemaal op z’n einde loopt, leek het ons zinvol om na te gaan wat er de afgelopen zeven jaar in dat onderzoek is gebeurd.”

DE CONINCK: “9 november 2025 is door de jaren heen altijd dé einddatum geweest waarop het dossier finaal zou verjaren. Vorig jaar zijn de onderzoekers er daarom al mee gestopt.”

HUMO: Toenmalig justitieminister Koen Geens kondigde in 2018 aan dat er in 2021 een proces zou komen, toch?

BULTÉ: “Dat was het moment waarop de feitelijke leiding over het onderzoek is overgeheveld naar het federaal parket, waar het in handen van federaal magistrate Marianne Cappelle kwam. Alles wijst erop dat zij tegen de minister heeft gezegd: ‘Laat mij dit varkentje even wassen.’”

DE CONINCK: “In 2013 was Cappelle erin geslaagd de ongrijpbaar gewaande Somalische piratenkoning Mohamed Abdi Hassan naar België te lokken en te arresteren. Daarvoor had ze een nepproductiehuis laten oprichten dat hem via zijn rechterhand een filmcontract ter waarde van 200.000 dollar voorspiegelde.”

“Voor de Bende van Nijvel heeft ze een identiek scenario uitgestippeld. Ze heeft begin 2018 in Luxemburg-stad de SARL Sancho Panzo Productions laten oprichten. Dat productiehuis is allerlei oude mannetjes, oude Bende-verdachten, gaan contacteren.”

BULTÉ: “Het mocht wat kosten. Eeuwige Bendeverdachte Robert Beijer is in businessclass vanuit Thailand overgevlogen. Er was er ook één die in zijn chats met Sancho Panza aangaf dat hij niet per se in een duur restaurant hoefde af te spreken. Een koffie was ook goed.”

HUMO: Heeft die aanpak iets opgeleverd?

DE CONINCK: “Totaal niks. Het voelt een beetje alsof je met een bepaald soort regenworm ooit een haring hebt weten te vangen en daarna met diezelfde worm gaat vissen op tong en tarbot. We reconstrueren in deel 1 van de reeks hoe men Jean-Francis Calmette aan de praat heeft proberen te krijgen.”

HUMO: Wie is dat?

BULTÉ: “Een Franse ex-karateleraar die in de jaren 70 en 80 mensen van de groep Diane, de speciale eenheid van de toenmalige rijkswacht, gevechtslessen gaf. Hij deed dat ook voor extreemrechtse groepjes als Westland New Post of het Front de la Jeunesse.”

DE CONINCK: “Die mens, 83 jaar oud intussen, woont met zijn echtgenote in een slaapdorp ergens in de buurt van het Franse Cahors. Ze hebben vooraf afluisterapparatuur in zijn woning en zijn auto geplaatst. Ook zijn telefoon werd de klok rond getapt. Op een dag staan daar opeens twee Belgische journalistes voor zijn deur,  Alisson en Lana, overduidelijk undercoveragenten.”

BULTÉ: “Calmette wilde er niks van weten. Hij vroeg om met rust gelaten te worden. Ze zijn achttien minuten lang blijven aandringen.”

HUMO Wat hoopte men te bereiken?

BULTÉ: “Wat wij denken, is dat zij uit waren op een situatie waarbij iemand op zijn oude dag in ruil voor wat geld de Bende als spijtoptant zou willen verraden en zou willen getuigen met het oog op een proces.”

HUMO Een discutabele aanpak misschien, maar als het was gelukt, zou er applaus op alle banken zijn geweest, toch?

DE CONINCK: “Zeker, maar er is helemaal niks gelukt. Als je als journalist weleens onaangekondigd ergens hebt moeten aanbellen, denk je bij het lezen van die politieverslagen af en toe: ‘Oh my God, kan het nog amateuristischer?’ Los van de ethische vraag of dat wel kan, politiemensen die zich als journalisten vermommen. Ik vind het onwaarschijnlijk hoe lang het heeft geduurd voor Sancho Panza door de mand is gevallen.”

BULTÉ: “Alleen al die karikaturale tekeningetjes van de crew van dat productiehuis op hun – intussen verdwenen – website. Met camera operator Jean en reporter Baba. Allemaal overduidelijk fictieve personen.”

HUMO: De reactivering van het Bende-onderzoek kwam er in 2018 na de sterfbedbekentenis van de Aalsterse oud-rijkswachter Christian Bonkoffsky. Hoe staat het daarmee?

BULTÉ: “Die bekentenis zorgde voor een brede consensus om meer dan ooit middelen vrij te maken voor het onderzoek. Maar die piste is vrij snel ondergeschikt gemaakt aan een oude obsessie van de speurders. ‘Het spook van Ronquières’ noemen we dat.”

DE CONINCK: “In de nacht van zondag 10 op maandag 11 november 1985, de nacht na Aalst, gebeurt er iets bizars aan de zwaaikom voor het Hellend Vlak van Ronquières. Het is een heel verlaten plek. Je moet er bij nacht zijn geweest om het je te kunnen voorstellen. In het donker zie je het niet, maar aan de overkant van de zwaaikom zijn er twee woningen. In één daarvan ziet de moeder des huizes die nacht twee auto’s aan de overkant van het kanaal stoppen.”

BULTÉ: “Dit speelt zich af vlak bij het Bois de la Houssière, waar de volgende ochtend de Golf GTI wordt teruggevonden die in Aalst door de Bende is gebruikt. Uitgebrand. De streek was die nacht een hotspot op het parcours van de Bende van Nijvel.”

DE CONINCK: “Nu, die vrouw ziet vanuit haar raam dat de mannen plastic zakken in het water gooien. De volgende dag belt zij de rijkswacht. Die treft aan de zwaaikom een man die daar heeft overnacht in zijn caravan. Ook hij blijkt gewekt door die twee auto’s. Men heeft dus, onafhankelijk van elkaar, twee getuigen.”

BULTÉ: “Er is toen een duiker het water in gegaan, en die heeft niks gevonden. Een jaar later heeft de Delta-cel van de Dendermondse onderzoeksrechter Freddy Troch de zoekactie overgedaan. Met succes, deze keer. Men heeft wapens gevonden, en cheques en een geldkoffer die in de Delhaize in Aalst waren gestolen.”

HUMO Het federaal parket zegt dat die spullen maar heel korte tijd in het water hebben gelegen.

DE CONINCK: “Men heeft het eind oktober 2018 in een oproep bij ‘Faroek’ voorgesteld alsof de Delta-speurders die zaken zelf in het water zouden hebben gegooid, of dat ze een tipgever hadden die hen de plek had aangewezen. Dat zou natuurlijk de kortste weg zijn naar de ontmaskering, als je die tipgever zou kunnen vinden. Alleen moet je dan wel zeker kunnen zijn dat het werkelijk zo is gegaan.”

BULTÉ: “Men heeft hetzelfde gedaan als bij Sancho Panza. Huizen en auto’s volgestouwd met afluisterapparatuur. Om bij voormalige speurders hun ‘reactie te zien’. Men heeft zelfs twee speurders van toen aangehouden en in beschuldiging gesteld voor manipulatie.”

HUMO Worden die mensen vervolgd?

DE CONINCK: “Voor zover we weten niet. Er is in elk geval, ondanks de inzet van massaal veel middelen, geen spatje bewijs gevonden.”

“Omtrent waarheidsvinding ben ik nogal fan van de Nederlandse hoogleraar Peter J. van Koppen. Bij elk dilemma in een rechtszaak adviseert hij iedereen om het vraagstuk in te delen in scenario’s en daarna in kaart te brengen welk scenario het meest wordt ondersteund door de objectieve feiten. Omtrent Ronquières moet je vaststellen dat onderzoeksrechter Martine Michel in 2013 al aan de slachtoffers heeft verteld dat de spullen maar heel kort in het water hebben gelegen, maar pas daarna wetenschappelijk onderzoek heeft laten uitvoeren om haar buikgevoel bevestigd te krijgen. Dan ben je de kar voor het paard aan het spannen.”

“Net als in de jaren 80 hebben de speurders van de laatste kans zich laten verblinden door tunnelvisie.”

Bron » Humo