“Ils ont repris pendant 14 ans des enquêtes qui avaient déjà été faites”

Débarqué de la Cellule d’enquête Brabant Wallon qu’il dirigeait, le commissaire en retraite Liionel Ruth veut parler et tout dire.

Quand la tuerie au Delhaize d’Alost a lieu le 9 novembre 1985, Lionel Ruth est dans l’enquête sur les Tueries du Brabant depuis le mois précédent. Bientôt commissaire, il prendra la direction de la Cellule Brabant wallon (CBW) dans les années 1990, mais sera brusquement écarté en janvier 2010, sur base d’accusations infondées, comme la justice – pénale et administrative – allait l’établir, trop tard, cependant, pour imaginer un retour.

Son collègue Eddy Vos, qui dirigeait le volet flamand, subira un sort identique en 2012 pour avoir, lui, refusé de communiquer l’identité d’un informateur à la juge d’instruction et au procureur du roi. Alors qu’on commémore ce dimanche le 40ème anniversaire de la tuerie d’Alost, Lionel Ruth sort du silence. “Ma mise l’écart était volontaire. On a utilisé un artifice pour me faire perdre toute crédibilité (parce que) j’avais l’oreille de la presse et des parties civiles. L’(ancien, ndlr) procureur du roi de Charleroi est à l’origine du départ des deux chefs d’enquête historiques”.

Lionel Ruth et Eddy Vos écartés en 2010 et 2012, s’installait une équipe nouvelle d’enquêteurs. Pour quel résultat? “Il faut faire le constat que l’enquête qui a suivi pendant 14 ans n’a jamais pu évoluer. Ils ont repris des recherches qui avaient déjà été faites, et notamment retravaillé sur les pièces à conviction – sans même être certain de l’origine de certaines pièces -, en se privant de beaucoup de connaissances et d’une certaine mémoire vivante. L’enquête est partie dans tous les sens. Certains ont voulu concrétiser leurs théories intellectuellement séduisantes comme l’aurait dit (l’ancien juge d’instruction, ndlr) Jean-Claude Lacroix, pour se rendre compte que ces théories étaient bâties sur du sable”.

Des dessous de l’enquête

Lionel Ruth détaille les graves divergences apparues en 2008-2009 sur la conduite de l’enquête. “Les chefs d’enquête que nous étions Vos et moi, dépendaient du juge d’instruction (Jean-Paul Raynal, ndlr), ce qui déplaisait énormément à la hiérarchie policière. Le directeur-général de la police judiciaire a alors placé à la tête de la Cellule Brabant Wallon une commissaire venue de Bruxelles, G.D. qui, dans un rapport d’évaluation, allait soutenir que le maintien des deux chefs historiques – Vos et moi – constituait un frein à la réussite du dossier. Voyant la manœuvre, les magistrats de Charleroi ont obtenu le départ de la commissaire G., ce qui n’a pas dû plaire à la hiérarchie (de la police). Et quand en janvier 2010, le procureur de Charleroi a entamé des procédures à mon encontre, il trouvait le soutien de l a hiérarchie qui accédait ainsi à ce qu’elle demandait depuis des mois: mon départ”.

Suivait, en 2012, celui d’Eddy Vos, après une période de “mise en quarantaine” comme votre journal l’expliquait à l’époque. Les années suivantes, les enquêteurs qui avaient pris le relais allaient se casser les dents. En 2017, Koen Geens, ministre (CD & V) de la Justice, pressé par les milieux flamands, bouleversait à nouveau l’organisation et déchargeait le procureur de Charleroi au profit du parquet fédéral.

Il est cruel de rappeler que ce ministre Geens faisait la promesse “d’un procès d’ici trois ans” (2020/2021). Quelle dégelée, huit ans après de tels propos!

Bref. Au parquet fédéral, une magistrate-pitbull prenait l’affaire en main. Des hypothèses hasardeuses étaient suivies, en vain, ce qui installait un climat détestable au sein de la CBW que beaucoup voulaient quitter.

Pour Lionel Ruth, “ce jeu de chaises musicales a certainement desservi l’enquête”.

Dans la DH le 5 septembre 2023, Eddy Vos tirait la conclusion “Les auteurs ont gagné. Ils ont été plus malins que nous”.

Prémonitoire. Neuf mois après, le parquet fédéral faisait le même constat et, le 30 juin 2024, annonçait la fin de l’enquête. Dans l’entretien qu’il nous accorde, Lionel Ruth parle d’un gâchis: “Je reste plus que jamais persuadé que la seule possibilité d’aboutir eût été de se remettre à travailler sur les faits, et pas sur ce qu’on croyait ce qu’il s’étaient”.

Le Géant d’1 m 92

Exemple. Samedi 13 mars 1982, en début d’après-midi, deux hommes, dont un de grande taille, dérobent un fusil dans la devanture de l’armurerie Bayard, rue Adolphe Sax à Dinant. L’arme est un Faul de calibre 10 (une sorte de canardière). Fin 1986, les enquêteurs apprennent que le vol, a priori anodin, était en réalité le premier fait de la bande. Du moins, le premier identifié. Rue Sax, un voisin de l’armurerie, qui n’est pas petit et a gardé bon souvenir, leur apprend que le plus grand des voleurs du Faul mesurait, comme lui, environ 1m92. Or la caissière d’un Delhaize braqué par la bande avait fourni la même précision.

“Le plus grand, qui se trouvait près de la caisse, était grand comme mon mari, qui mesure 1m92”. À l’époque, rappelle Lionel Ruth, le service militaire était obligatoire et les recrues défilaient au Petit-Château pour un examen médical complet.

“Par conséquent il était possible de faire une recherche ciblée sur les hommes d’environ 1m92 nés entre 1952 et 1964 et, partant de là, travailler ‘en filtre’ en commençant par ceux qui avaient un passé, étaient fichés, étaient morts de façon violente ou avaient complètement disparu de la circulation.”

Lionel Ruth va plus loin. “Les Tueries du Brabant ont mobilisé deux commissions parlementaires. Je ne comprendrais pas qu’il n’y en ait pas de troisième pour tirer le bilan. Les victimes, leurs familles, le pays, méritent de savoir ce qui s’est passé. Le bilan, c’est un écheccuisant, un gâchis énorme.”

Bron » La Dernière Heure | Gilbert Dupont

Veertig jaar na laatste overval van Bende van Nijvel blikt oud-commissaris terug: “Ik denk dat ‘de Killer’ die aanslag niet overleefd heeft”

Zondag zal het exact veertig jaar geleden zijn dat de laatste en meest bloedige aanslag van de Bende van Nijvel plaatsvond, op een Delhaize in Aalst. “We hebben die mannen nooit kunnen pakken”, getuigt Eddy Vos, jarenlang chef van het speurdersteam. Al is hij er rotsvast van overtuigd dat één Bendelid de overval niet heeft overleefd.

Acht doden maakte de Bende van Nijvel op 9 november 1985 bij de bloedige overval op de Delhaize in Aalst. Veertig jaar later hebben het federaal parket en de onderzoeksrechter het onderzoek opgegeven en lijkt er nooit een opheldering te zullen komen in de zaak. “Het is spijtig, maar het lijkt me inderdaad aannemelijk te zeggen dat er nooit iemand veroordeeld gaat worden voor die afschuwelijke misdaden”, klinkt het bij gepensioneerd commissaris Eddy Vos, die tussen 1996 en 2011 het speurdersteam leidde.

“De Bende was te slim. En ze hadden geluk. Een aantal cruciale getuigen zijn te laat naar ons gekomen met belangrijke informatie. Maar als we die cruciale info nu samenleggen kan ik wel zeggen dat – volgens mij – ‘de Killer’ de overval op Aalst niet overleefd heeft.” Volgens het onderzoek werd de overval in Aalst gepleegd door drie personen, door de onderzoekers ‘de Killer’, ‘de Reus’ en ‘de Oude’ genoemd. “De Killer is dus verantwoordelijk voor 24 van de 28 doden. Neem hem weg en je hebt geen Bende van Nijvel.”

De aanslag in Aalst was de laatste in zijn soort. De Golf met de Bende reed om 19.39 uur de parking op. Acht mensen werden op de parking en in de winkel doodgeschoten, onder wie twee kinderen. De buit bedroeg 737.777 frank. “De Killer heeft die bloedigste overval inderdaad wellicht niet overleefd”, herhaalt Vos. “Agent Eddy Nevens, die ter plekke kwam na de aanslag in Aalst, schoot op de vluchtende Golf van de bende. Nevens was een geoefende schutter en verklaarde dat hij denkt dat hij iemand geraakt heeft.”

Openstaande kofferbak

Dat kan kloppen. De Bende vluchtte weg met openstaande kofferbak met daarin één van de bendeleden, de Killer wellicht, die klaar zat om te vuren op eventuele achtervolgers. Maar een persoon die ogenblikken later in Erembodegem de vluchtende Golf zag, nog steeds met openstaande kofferbak, zag achterin ‘een massa’ liggen. Mogelijk de zieltogende Killer.

Uren later werd de Golf uitgebrand teruggevonden in het Bois de la Houssière, in Henegouwen. “Maar net daarvoor zijn op die plek getuigen gepasseerd die eigenlijk alles gezien hebben, maar jarenlang gezwegen hebben, elk had zo zijn eigen reden.”

Twee koppels die in één auto die avond in het bos passeerden, zagen de Golf. Er stonden twee mannen bij, een derde lag op de grond. Eén van de staande mannen deed een teken naar het viertal, om te stoppen, maar het angstige viertal reed snel door. “Jaren later hebben we één koppel onder hypnose mogen ondervragen. Hun uitleg bevestigt wat we denken. De bijkomende hypothese hier is dat de gangsters mogelijk de auto van het viertal wilden stelen om te vluchten. Ze moesten af van hun Golf, zoals zou blijken.”

Stort

Een andere man, die nog later op de avond passeerde, zag dan weer hoe twee mannen met een opgerold tapijt in de weer waren ter hoogte van het stort Marouset, naast het bos. Die getuige zweeg al die jaren uit angst dat zijn amoureuze affaire met een andere vrouw zou uitkomen, de reden waarom hij daar die avond passeerde. “Net na de feiten schreef hij een brief met wat hij gezien had en stak hem in een toegeplakte enveloppe. Maar pas in 2004 is hij die gesloten brief persoonlijk komen overhandigen. Ook die brief bevestigt de these van de dode Killer.”

“Volgens mij is de gewonde Killer door zijn kompanen afgemaakt, want op die plek in het bos hebben we – zoveel jaren later – ook hulzen gevonden. Daarna hebben ze het lichaam gedumpt in het stort. Maar daar beginnen zoeken is onbegonnen werk. We hebben het toen (in 2004, red.) niet gedaan omdat andere pistes meer voor de hand lagen. Het stort is nooit doorzocht.”

“Nu lijkt het helemaal moeilijk om nog te gaan zoeken in dat gesloten en overgroeide stort. Anderzijds, als we een geraamte vinden of kleding, eventueel één van de zeven kogelwerende vesten die de bende gestolen had, dan zouden we een grote stap verder staan in de zoektocht naar de historische waarheid van de aanslagen van de Bende. Dan kunnen we misschien nog te weten komen wie de hoofddader of opdrachtgever was. Wat voor veel nabestaanden heel belangrijk zou zijn.”

Loden geschiedenis

Nog opvallend, na de vermoedelijke dood van de Killer zijn de overvallen van de Bende gestopt. “De twee overblijvers hebben die Golf in brand gestoken, nadat ze hun maat gedumpt hadden. De Bende zou nooit meer iets van zich laten horen. Ook dat sterkt me in de overtuiging dat de Killer het belangrijkste bendelid was en dat met zijn dood die loden geschiedenis tot een einde kwam.”

Eddy Vos zal er zondag ook bij zijn op de veertigste herdenking van de overval in Aalst. “Ik ben uitgenodigd door het stadsbestuur en de nabestaanden”, aldus Vos, die ook duidelijk maakt dat hij in het onderzoek nooit tegengewerkt is, hoewel de publieke opinie en de nabestaanden het vaak hebben over sabotage van het onderzoek. “Ik heb niet dat gevoel. Ik had verschillende zaken misschien anders gedaan, maar het is de magistraat die beslist in een gerechtelijk onderzoek.”

Bijkomend onderzoek

Het federaal parket liet vorig jaar weten dat het onderzoek naar de Bende van Nijvel afgesloten wordt, zonder dat de daders gevonden zijn. Advocaten van nabestaanden vroegen nog bijkomend onderzoek, onder meer naar de eventuele betrokkenheid van twee Franse gangsterbroers bij de Bende van Nijvel. Dat bijkomende onderzoek is nu nog lopende.

Bron » Het Nieuwsblad