Psychopaten zijn anders

Het brein van psychopaten ziet er onder een scan anders uit dan dat van de doorsnee medemens, zo ontdekten ze aan King’s College London. Jarenlang een kind opsluiten en misbruiken, tientallen jonge mensen neerschieten, gebouwen opblazen, zelfs de meest begrijpende ziel kan sommige daden niet begrijpen. Misschien omdat de hersenen van psychopaten structureel anders zijn, zo ontdekten psychiaters aan King’s College London.

“Vijf procent van de mannen in een maatschappij pleegt zeventig procent van alle gewelddaden”, legt Nigel Blackwood aan de telefoon uit. “Deze mannen hebben Anti Social Personality Disorder. ASPD betekent dat ze minder respect hebben voor normen, regels of andermans gevoelens, weinig schuldgevoel hebben, maar wel een lage tolerantie voor frustratie en de neiging tot agressie. Binnen die vijf procent voldoet ongeveer een derde aan de criteria voor psychopathie.

Psychopaten hebben absoluut geen empathie of spijtgevoelens en gebruiken agressie om te bereiken wat ze willen. Wegens het duidelijke gedragsverschil noemen wij mannen met ASPD in deze studie heethoofden en psychopaten koudhartig. Laatstgenoemden beginnen vroeger en plegen meer en diversere misdaden. Ze reageren bovendien niet goed op behandeling.”

King’s College London onderzocht 44 gedetineerden met ASPD die waren veroordeeld voor poging tot moord, moord, verkrachting en zware slagen en verwondingen. Zeventien van hen waren psychopaat en als controlegroep werden ook 22 doorsnee mannen gescand. “Dankzij MRI-scans ontdekten we een robuust, structureel verschil in de ‘sociale’ hersenen, van psychopaten,” vertelt Blackwood. “Ze hadden significant minder grijze materie in bepaalde delen van de prefrontale cortex en de temporale kwab, die een rol spelen bij het inschatten van andermans gevoelens en actief zijn als we morele beslissingen moeten nemen. Die structurele verschillen passen precies bij het gedrag dat psychopaten vertonen.”

Even opvallend is het feit dat er geen verschil te zien was in de hersenen van mannen met ASPD en de controlegroep. “Verrassend, omdat het gedrag van mannen met ASPD zo extreem is”, vertelt Blackwood. “Belangrijk ook, omdat het betekent dat bij deze mannen een aangepaste behandeling wel degelijk effect kan hebben. We zijn vaak heel pessimistisch als het over gewelddadige misdadigers gaat en gooien ze allemaal op een hoop, maar er is een belangrijk verschil tussen mannen met ASPD en psychopaten. De heethoofden kunnen goed reageren op de juiste therapie. Over hoe psychopathie behandeld kan worden, weten we heel weinig, en er wordt ook niet veel fundamenteel onderzoek naar gedaan.”

Als psychopathie af te lezen is aan onze hersenen, kan een breinscan dan ook gebruikt worden om een diagnose te stellen? Dat zou het leven van bijvoorbeeld gerechtspsychiaters die moeten oordelen over de toerekeningsvatbaarheid van misdadigers, makkelijker maken. Maar zo eenvoudig is het niet, legt Blackwood uit. “Ik zou op basis van één breinscan niemand als psychopaat durven te omschrijven. Zelfs niet iemand als Breivik, neen. Daarvoor is het probleem van psychopathie veel te complex.”

“Het zijn niet alleen onze hersenen die bepalen wie we zijn of wat we doen, ook onze kindertijd, ervaringen, opvoeding en gedrag vormen ons. Het beste bewijs daarvan is het onderzoek dat vandaag gedaan wordt naar kinderen die callous-unemotional-gedrag vertonen. Niet al die gedragsgestoorde kinderen groeien op tot psychopaten. Wetenschap kan soms heel verleidelijk zijn in een rechtszaal, maar we moeten voorzichtig zijn. Wat niet betekent dat onderzoek als dat van ons de visie van het justitiële systeem op sommige daders niet kan veranderen.”

Bron » De Standaard

Belgische overheid en bedrijfswereld vatbaar voor corruptie

De ministeriële kabinetten moeten drastisch worden ingekrompen en er moet een duidelijke taakverdeling komen tussen de kabinetten enerzijds en de administratie anderzijds. Dat is een van de aanbevelingen in een rapport van Transparency International over corruptie en integriteit in België.

Het onderzoek, dat werd uitgevoerd in samenwerking met drie Belgische universiteiten, is relatief mild voor ons land. In vergelijking met de rest van de wereld scoren we goed wat betreft integriteit, een concept dat Transparency hanteert als tegenovergestelde van corruptie. De regering, de openbare diensten en het bedrijfsleven vormen echter zwakke schakels.

“Op dit moment is er in België geen nationale strategie tegen corruptie”, zegt Jeroen Maesschalck van de KU Leuven, die het onderzoek leidde. “Dat uit zich in verschillende kleine zaken. Op het gerechtelijk niveau hebben onderzoeksrechters bijvoorbeeld te weinig bevoegdheden om vermogensaangiften te consulteren.”

Volgens minister van Justitie Annemie Turtelboom (Open VLD) zullen veel problemen worden opgelost door de recente herindeling van de gerechtelijke arrondissementen en de kruispuntdatabank die in het vooruitzicht wordt gesteld.

Op het uitvoerende niveau loopt bij de politieke partijen een en ander mis. De commissie die de uitgaven van de partijen controleert is volledig samengesteld uit parlementsleden en de partijen zijn niet verplicht hun uitgaven te publiceren op hun websites. Bij de ambtenarij zou Transparency graag een strengere tuchtregeling zien en een wetgeving rond klokkenluiders.

Ondanks verschillende parlementaire initiatieven zijn die nog steeds niet beschermd. Dat laatste is volgens staatssecretaris voor Fraudebestrijding John Crombez (SP.A) dan ook geen prioriteit. “Ik heb er mijn twijfels bij of dat veel zou uithalen. De versterking van de auditprocedure waaraan we werken zal meer zoden aan de dijk zetten.”

Crombez wil zich wel inzetten voor een hogere mate van integriteit bij de privébedrijven, al is dat een uitdaging van formaat. “De afgelopen jaren zijn er welgeteld vijf veroordelingen uitgesproken voor corruptie bij ondernemingen, tegenover 397 met betrekking tot ambtenaren.”

Volgens Transparency International zijn ook onze politiediensten voor verbetering vatbaar. Onder meer de politieke rol in de benoemingsprocedure wordt in vraag gesteld. Minister van Binnenlandse Zaken Joëlle Milquet (CDH) is verbaasd: “Sinds de politiehervorming verloopt de rekrutering en benoeming volgens strikt objectieve procedures.”

Bron » Knack

Turtelboom verdedigt minnelijke schikking in Kamer

Minister van Justitie Annemie Turtelboom (Open Vld) heeft in de Kamer benadrukt dat de uitgebreide minnelijke schikking al sinds de stemming van de nieuwe wet in mei 2011 toegepast wordt. De rondzendbrief die dezer dagen heel wat stof doet opwaaien, moet vooral zorgen voor een uniforme interpretatie op het hele Belgische grondgebied, klonk het. De rondzendbrief in kwestie breidt het gebruik van minnelijke schikkingen in strafzaken gevoelig uit.

Bij gevallen van corruptie, bedrog, oplichting, computercriminaliteit, bendevorming en zelfs diefstallen zonder geweld kunnen criminelen via een schikking hun strafblad blanco houden. Turtelboom kreeg heel wat vragen over de nieuwe rondzendbrief. Oppositieleden Stefaan Van Hecke (Groen), Juliette Boulet (Ecolo) en Peter Logghe (Vlaams Belang) vrezen immers een “klassejustitie”, waarbij wie geld heeft zijn proces kan “afkopen”.

De liberale minister spreekt echter van een “realistische oplossing” voor complexe strafzaken, die uitzicht biedt op een “snel en zeker resultaat” zonder procedureslag met topadvocaten. Bovendien kan het voor fiscale en sociale fraude slechts indien alle verschuldigde lasten – plus intresten – zijn betaald, en na groen licht van de betrokken administratie. “De slachtoffers hebben steeds medezeggenschap”, onderstreepte Turtelboom.

Doel is niet om de staatskas te spijzen, vervolgde de minister. Het vormt een besparing voor Justitie en zorgt voor een snellere inning, maar blijft afhankelijk van zaak tot zaak. De eventuele opbrengst valt dus niet te voorspellen, klonk het. Wel is sinds de invoering van de wet in mei 2011 al 65 miljoen euro geïnd, waarvan 40,7 miljoen bij vier zaken in het ressort Antwerpen en 24,7 miljoen bij vijf zaken in het ressort Brussel. In Gent, Luik en Bergen zijn nog geen schikkingen afgesloten, aldus nog Turtelboom.

Bron » De Morgen

Rechters niet blij met minnelijke schikking bij zware misdrijven

De rechters zijn niet tevreden met de uitbreiding van minnelijke schikkingen in strafzaken. Dat zegt de Antwerpse onderzoeksrechter Karel Van Cauwenberghe zaterdag aan VRT-radio. In een nieuwe rondzendbrief staat dat het parket in bepaalde gevallen ook voor zware misdrijven deals mag sluiten met verdachten. Cauwenberghe bang dat de rechtbanken en de onderzoeksrechters daardoor buitenspel worden gezet. Het openbaar ministerie krijgt volgens hem een te belangrijke rol.

“Men is hier heel ver gegaan om de beslissingen van rechtbanken terug ongedaan te maken of gerechtelijke onderzoeken die lopende zijn vroegtijdig af te breken. Men haalt het argument aan dat het langere procedures vermijdt. Maar we moeten ons toch de vraag stellen of dit allemaal wel zo gezond is. Ik heb het ooit eens als volgt geformuleerd: wie geld heeft, krijgt lekkers. Dat wil zeggen dat verdachten die hun straf kunnen afkopen de mogelijkheid gaan krijgen om veroordelingen voor de rechtbank te vermijden”, aldus Van Cauwenberghe.

Bron » De Tijd

Zware criminelen mogen proces afkopen

Openbaar aanklagers mogen voortaan voor misdrijven waarop tot 20 jaar cel staat, deals sluiten met de verdachte criminelen. Dat staat in een rondzendbrief die het gebruik van minnelijke schikkingen in strafzaken sterk uitbreidt. Minister van Justitie Annemie Turtelboom (Open VLD) had aangedrongen dat de rondzendbrief er zou komen. De Tijd kon de rondzendbrief inkijken.

In maart vorig jaar sloten de partijen van de regering-Leterme een compromis om de fraude te bestrijden. De fiscus kon voortaan gemakkelijker bankrekeningen inkijken. En fraudeurs die vervolgd worden, konden gemakkelijker deals sluiten om hun proces af te kopen. Dat laatste betekende een uitbreiding van de ‘minnelijke schikking’ in strafzaken.

Criminelen konden al langer een geldsom betalen om een veroordeling te ontlopen, maar slechts in een zeer beperkt aantal gevallen. Het was alleen mogelijk zolang het onderzoek in handen was van de aanklager, het niet bij een onderzoeksrechter zat, en zolang het dossier nog niet voor een rechter was beland.

De nieuwe wet maakt de schikking mogelijk op gelijk welk moment, zolang er geen definitieve uitspraak van een rechter is, dus zelfs als de zaak al bij Cassatie ligt. De nieuwe wet kwam er op 11 juli, maar werd tot nu amper toegepast. Het was al die tijd wachten op een rondzendbrief van de procureurs-generaal. Er moesten nog belangrijke knopen worden doorgehakt. Voor welke misdrijven mochten aanklagers deals sluiten met verdachten? En welke procedures zullen uitschuivers voorkomen?

In maart klopte minister van Justitie Annemie Turtelboom (Open VLD) bij de procureurs-generaal op tafel om de knopen door te hakken. En dat is nu gebeurd. De rondzendbrief, die eerstdaags verspreid wordt onder alle openbaar aanklagers in België, kan voor controverse zorgen. Onder andere door de behoorlijke lijst met misdrijven waarvoor deals mogen worden gesloten. Daarbij is lang niet alleen sprake van fraudezaken, zoals de regering-Leterme eerst liet uitschijnen.

Het gaat onder meer over corruptie, computercriminaliteit, bepaalde gevallen van slagen en verwondingen, bendevorming (tenzij de bende geweld gebruikt), diefstallen (zonder geweld of bedreiging) en alle vormen van bedrog en oplichting. Iedereen die een misdrijf heeft gepleegd, zowel mensen als rechtspersonen, mag voortaan de aanklager een schikking voorstellen. Dat kan voor misdrijven waarop tot 15 à 20 jaar cel staat. Ook de georganiseerde criminaliteit komt dus in aanmerking.

In de wet staat dat er geen sprake mag zijn van een ‘zware aantasting van de lichamelijke integriteit’. Maar de rondzendbrief geeft toch groen licht voor sommige gevallen van slagen en verwondingen. Bij ‘morele’ of ‘psychologische’ schade kan zelfs altijd onderhandeld worden. “De lijst met misdrijven gaat zeer ver”, erkent minister Turtelboom.

“Maar dat is goed. Voor sommige dossiers is een celstraf minder zinvol. Met een schikking ben je zeker van het resultaat, terwijl grote dossiers nog te vaak op niets uitdraaien. We zijn het er ook allemaal over eens dat er te veel processen zijn. Wel, dan moet je creatief durven te zijn en andere instrumenten aanreiken. Ik sta hier echt achter. Bij verkeersinbreuken aanvaarden we minnelijke schikkingen toch al langer? Het is trouwens een partijgenote van mij, Carina Van Cauter, die de wetswijziging vorig jaar mogelijk maakte.”

Toch kunnen er ook vragen gesteld worden over de scheiding der machten. De openbaar aanklagers hebben immers alle touwtjes in handen om deals te sluiten. De rechters staan buiten spel. Als de aanklager al tijdens een gerechtelijk onderzoek een deal will sluiten met een verdachte, ‘kan’ de onderzoeksrechter hooguit een ‘advies’ geven over de stand van zijn onderzoek. Meer niet. En als het proces al begonnen is, zullen de rechters niet mogen oordelen over de schikking zelf: of ze wel opportuun en proportioneel is. De rechters worden alleen geïnformeerd dat er een akkoord is en mogen alleen die formaliteit akteren.

De rondzendbrief gaat trouwens nog een stap verder. Als een rechter al een veroordeling heeft uitgesproken, zal de aanklager toch nog onder de straf mogen gaan die de rechter heeft uitgesproken. “Maar de rondzendbrief geeft ook minimumbedragen voor schikking in fraudezaken”, nuanceert Turtelboom. “Voor belastingfraudes zal de verdachte, boven op het vergoeden van de fiscus, de aanklager minstens 10 procent van de ontdoken belasting moeten betalen. Voor rechtspersonen is dat zelfs minimum 15 procent.”

Zowel het slachtoffer als de Belgische schatkist wordt dus vergoed, maar ook de crimineel vaart er wel bij. Want die is, ondanks de schikking, niet verplicht zijn strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor de feiten te erkennen. Terwijl de andere verdachten die niet betaalden, wel nog vervolgd worden. In tegenstelling tot een vonnis of arrest is de ‘farde’ over de schikking niet publiek. Die wordt geklasseerd.

Als de onderhandeling niet tot een akkoord leidt, mag het gerecht ook niets doen met de informatie of documenten die tijdens de gesprekken zijn opgedoken. Die mogen niet meer als bewijs worden gebruikt, ook niet in andere procedures. Zelfs niet als over andere personen strafbare feiten aan het licht kwamen.

“In deze rondzendbrief zitten voldoende waarborgen”, vindt Turtelboom. “Zo kunnen slachtoffers tussenbeide komen bij de onderhandelingen én moeten ze hun zege geven aan de schikking. Bij fraude moeten de fiscus of de sociale inspectie eerst vergoed zijn. Er komen ook referentiemagistraten die de andere magistraten bijstaan.” De rondzendbrief wordt ten laatste over twee jaar geëvalueerd.

Bron » De Tijd

Tueurs du Brabant: Armand De Decker exige “des excuses” de Christian De Valkeneer

Le sénateur MR Armand De Decker est monté au créneau ce jeudi sur le plateau de notre JT pour défendre le rapport de la profileuse Danièle Zucker sur les tueries du Brabant. Un rapport décrié en son temps par le procureur de Charleroi, Christian De Valkeneer. Armand De Decker exige que ce dernier présente des “excuses”.

Depuis la dernière rencontre publique avec les familles de victimes, on sait que la piste désormais privilégiée par les enquêteurs s’orientent vers l’extrême-droite. Une série de perquisitions ont d’ailleurs été dirigées vers ces milieux. Pour Armand Dedecker qui a visiblement eu accès au rapport de la profileuse, cette orientation n’est pas la bonne.

“Quand j’entends maintenant que, contrairement à ce qu’on dit d’autres magistrats dans le passé (…), l’on relance la piste d’extrême-droite ou des pistes politiques, alors que toute personne honnête intellectuellement qui lit le rapport de Madame Zucker, voit immédiatement que cette piste là n’a aucun sens”, a déclaré Armand De Decker sur le plateau du 13H. “Donc, il faut vérifier tout ce que Madame Zucker souligne et à ce moment-là, je pense que l’on peut dans les trois ans connaître la vérité”, a-t-il poursuivi.

Armand De Decker a même exigé de Christian De Valkeneer (qui avait critiqué vertement le travail de Danièle Zucker) que ce dernier s’excuse. “Monsieur de Valkeneer est assez lamentable. (…) Je crois qu’ile st indispensable qu’il présente ses excuses”, n’a pas hésité à lancer le bourgmestre d’Uccle. “Nous aurions été bien heureux que ces rapports nous permettent de progresser utilement.”

Pour rappel, l’ancien procureur du Roi de Charleroi trouvait que “payer 56 000€” pour un rapport dont “les conclusions sont à ce point vague” était “cher payé”. Il avait en outre qualifié publiquement le rapport de Danièle Zucker de partial et partiel. On l’aura compris le rapport est loin d’être la bible des enquêteurs. Et Danièle Zucker a peu de chance de pouvoir poursuivre son travail sur la deuxième vague de tueries, à savoir les plus sanglantes, celles de Braine l’alleud, d’Overijse et d’alost.

A moins que l’intervention annoncée du sénateur Armand Dedecker auprès de la ministre de la Justice n’en décide autrement. Face aux attaques du sénateur libéral, le procureur du Roi faisant fonction de Charleroi a tenu à réagir. Pierre Magnien a précisé dans notre JT de 19h30 ce jeudi: “Nous aurions été bien heureux que ces rapports nous permettent de progresser utilement. Les protes qu’elle avait ouvertes, nous les avons explorées, nous sommes allés derrière quand c’était possible. Ce qui n’était pas le cas à chaque fois”.

Pour rappel, dans trois ans, les faits visés par l’enquête sur les tueries du Brabant seront prescrites.

Bron » RTBF

Brusselse ex-topspeurder Frans Reyniers overleden

Frans Reyniers, voormalig baas van de Brusselse gerechtelijke politie, is gisteren overleden. Hij werd 77. Reyniers moest zaterdag een in het UZ Brussel een operatie aan de aderen ondergaan. Tijdens de narcose werd hij plots getroffen door een hartstilstand.

De reanimatie kon niet voorkomen dat zijn hersenen te lang zonder zuurstoftoevoer zijn gebleven. Reyniers was klinisch dood. Gisteren werden de machines uitgeschakeld waarmee hij sindsdien kunstmatig in leven werd gehouden.

Frans Reyniers was een speurder in hart en nieren. Hij had bijzondere aandacht voor de bestrijding van zwaar banditisme. Dat was ook de afdeling waarin hij binnen de gerechtelijke politie bij het Brusselse parket (GPP) is opgeklommen, tot hij er in 1987 de leiding van nam. In 1990 werd Reyniers geschorst omdat hij verdacht werd van omkoping in een dossier waarin verscheidene van zijn informanten waren opgetreden.

Reyniers werd in 1996 tot drie jaar cel met uitstel veroordeeld. Deze straf viel in 1999 terug tot tien maanden omdat de omkoping uit de betichtingen geschrapt werd. Gedurende enkele jaren trad Reyniers op als veiligheidsconsulent in het City 2-winkelcomplex in Brussel. Vorig jaar overleed zijn echtgenote aan een kwaadaardige hersentumor.

Bron » Knack

80% daders gewapende overvallen hervalt

Het recidivisme bij gewapende diefstallen is erg groot. Bijna acht op de tien opgepakte daders plegen nog feiten. De federale politie kondigt een nationaal actieplan aan. Diefstallen waarbij daders winkelpersoneel en/of klanten met een vuurwapen bedreigen, zijn in de komende jaren een topprioriteit voor overheid en politiediensten. Een nieuw actieplan is zo goed als klaar. Daarin zal onder meer veel aandacht worden besteed aan de opvolging van daders.

Uit nieuwe cijfers van de federale politie blijkt dat acht op de tien opgepakte daders al eerder feiten pleegden of dat na de eerste overval nog zullen doen. En ze worden gewelddadiger. Volgens Tom De Saveur, hoofd gewapende diefstallen bij de federale gerechtelijke politie, gaat het om zogenaamde ‘hit en run’-overvallen. “Het zijn vaak jongeren met een crimineel traject, die steeds zwaardere feiten plegen.”

Het aantal gewapende diefstallen is vorig jaar nochtans licht gedaald in vergelijking met 2010. Warenhuizen, banken en bpost werden minder vaak getroffen. Maar apothekers, boekhandelaars, juweliers, caféhouders, bakkers, slagers en uitbaters van benzinestations werden zwaarder getroffen. “Daar is vaak nog te veel cash geld aanwezig”, verklaart de federale politie.

Bron » Gazet van Antwerpen

Het onderzoek van de laatste kans

Cold cases zijn hot. De politie blaast steeds vaker het stof van oude onopgeloste moordzaken. Tussen duizenden vellen papier speurend naar een over het hoofd geziene aanwijzing. Maar hoe na tientallen jaren nieuwe sporen vinden in dossiers waar collega’s de tanden al op hebben stukgebeten? In een tuin in de Westhoek is vorige week het lichaam van Jean Hyde opgegraven, acht jaar nadat hij er vermoord werd.

Het onderzoek naar het verdachte overlijden in 1988 van de Brusselse baby Sandra is recentelijk heropend. Er is een doorbraak in zicht in de meer dan twintig jaar oude moord op Ingrid Caeckaert. DNA bracht na vijftien jaar opheldering in de moord op Stavros Varzos in Watermaal-Bosvoorde en drie jaar voor het verjaren van het dossier, is een nieuw DNA-spoor opgedoken dat moet leiden naar de Bende van Nijvel.

Volgens de politie en het parket is het niet zo dat in het hele land systematisch cold cases worden heropend, zoals dat bijvoorbeeld in Amerika en Nederland wel het geval is. Daar bestaanteams die voltijds focussen op oude, onopgeloste zaken. Allemaal code 32, zeg maar verdachte overlijdens, die op het schap zijn beland. Dader onbekend.

Dat bij ons oude zaken meer en meer herbekeken worden, is meestal de individuele verdienste van een speurder die hevige frustratie voelt bij het etiket “onopgelost”. Of van het parket dat er een prioriteit van maakt om zaken die dreigen te verjaren nog eens onder de loep te nemen, maar die goodwill is niet in elk gerechtelijk arrondissement even sterk aanwezig.

Wanneer ik commissaris Jean-Michel Le Moine van de federale gerechtelijke politie Brussel spreek, vertelt hij meteen met welk beeld hij die ochtend wakker is geworden. ‘salvatore Gaglio, in zijn grijze Opel Kadett voor zijn huis in de Charles Demeerstraat in Laken.” De man is vermoord met vijf kogels uit een M3 Grease gun, een machinegeweer uit de oorlog in Korea. Kaliber .45. “Een zware zaak dus, exact twintig jaar geleden gebeurd. We hebben nog tien jaar voor de verjaring, maar zitten muurvast.”

Net als Le Moines ontzagwekkende geheugen zitten zijn kasten vol onopgehelderde moordzaken. De oudste dateert van 1984, de gruwelmoord op Christine van Hees, een zestienjarig meisje – “ja, we zijn er nog altijd actief mee bezig” – en zijn meest recente zaak vond plaats in 2005. Om welk dossier het gaat, wil hij niet kwijt. “Wij doen ons werk liever in alle stilte.”

Zonder er enige ruchtbaarheid aan te geven, richtte Le Moine in december 2010 zijn eigen cold case-cel op, de enige in België. Het team is doorgaans met acht zaken tegelijk bezig. “In vergelijking met de massa cold cases die er zijn, is dat heel weinig.” Hoeveel dossiers van moord en doodslag er enkel en alleen in het arrondissement Brussel dreigen te verjaren? “Meer dan honderd, schat ik.”

“Wat ziet u als u naar dat beeld kijkt?” In zijn kantoor hangt een grote foto van een Toeareg. “Euh, een woestijn, een sluier, misschien tranen in de ogen.” “Zal ik u zeggen wat een cold case-speurder ziet? De fotograaf.” Inderdaad, in de oogbol van de geportretteerde is minuscuul de weerspiegeling van de fotograaf te zien. “Zoiets valt een getraind oog meteen op. Je kan dit werk pas doen als je minstens al tien jaar bezig bent. We trekken de moeilijkste zaken aan, die de anderen al hebben opgegeven.”

“En het belangrijkste aanknopingspunt is verdwenen: de plaats delict. Daar waar de moordenaar, het slachtoffer en de speurders samenkomen. Daar waar alles is: het lijk, de sporen van een gevecht, de vluchtroute van de dader… Sinds enkele jaren filmen we elke afstapping, maar in die oude zaken moeten we vertrekken van een stapel kartonnen dozen vol papier van anderen, niet zelden nog op typemachines getikt. Getuigen zijn overleden, collega’s van toen zijn van job veranderd, bewijsstukken zijn vernietigd. Ja, dat valt voor, zelfs in onopgehelderde zaken.”

Is dat niet zeer ontmoedigend allemaal? “Cold case-onderzoek is als een religie. Mijn speurders moeten “gelovig” zijn. Iemand die naar een zaak kijkt en denkt dat er niets meer aan te doen is, hoort niet thuis in dit team.” Voor een keer gaan geloof en wetenschap hand in hand. De forensische expertise en technologieën hebben de afgelopen jaren een immense vooruitgang geboekt, wat de slaagkansen bij een heropend onderzoek gevoelig vergroot.”

“Van DNA-analyse was meer dan vijftien jaar geleden nog geen sprake, toen moest men het stellen met een simpele bloedgroeptest. Maar ook andere expertisedomeinen als ballistiek, microsporen, textielonderzoek en kruitsporen zijn sterk verfijnd. Het Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie (NICC), dat heel wat deskundigen uit al die disciplines in huis heeft, krijgt de laatste tijd dan ook redelijk wat cold cases te verwerken. Roselien Crab, gerechtelijk deskundige DNA bij het NICC, werkt momenteel aan twee oude moordzaken. Welke? Geen antwoord, ook hier absolute discretie. ‘soms weet de familie van de slachtoffers niet eens dat de speurders weer op de zaak zitten.”

“Er zijn verschillende redenen waarom een zaak na zoveel jaar wordt heropend”, legt Crab uit. “Er kan plots een nieuw overtuigingsstuk opduiken, of een lichaam dat opgegraven wordt, of iemand die plots in een dronken bui zijn mond voorbijpraat.” Maar meestal is de dreigende verjaring doorslaggevend. Het gerecht heeft maximaal dertig jaar om een moordzaak op te lossen, dat is het proces en de berechting inbegrepen. Als het einde van die termijn nadert, wil men wel nog eens alles uit de kast halen. Het onderzoek van de laatste kans.

Dat begint in de bewaarkamers van de griffies. Uitpuilende rekken vol papier en overtuigingsstukken. Soms is amper het moordwapen in beslag genomen, soms de hele huisraad, tot de pollepels toe, zoals in de affaire-Dutroux. In het beste geval zijn de papieren zakken verzegeld en op kamertemperatuur in een droge ruimte bewaard. Dat zijn toch de strikte voorschriften van vandaag, maar bij die oude zaken wil dat weleens tegenvallen, weet Le Moine.

“Zakken scheuren, projectielen verdwijnen, haren die van onder de nagels van het slachtoffer zijn gehaald en vermoedelijk van de dader zijn, zijn plots nergens meer te vinden. Dat is dan het enige overtuigingsstuk in zo”n zaak. Nu kan dat natuurlijk niet meer, maar vroeger… Niemand kon zich toen voorstellen dat we twintig jaar later nog iets met dat haartje zouden aanvangen.”

Wel dus. Een onderzoekster van het NICC tuurt door haar fluorescentiemicroscoop. “Yes, we hebben een haarwortel, dus mogelijk ook kern-DNA! Langwerpig, zie je? Duidelijk een uitgetrokken en geen uitgevallen haar. De bolletjes die oplichten zijn allemaal celkernen, zeer geschikt materiaal.” Bingo, aan de hand van dit ene haartje kunnen de experts het DNA-profiel van de eigenaar opstellen. Dat wordt dan vergeleken met de profielen in de Europese DNA-databank. Een match betekent een doorbraak in de zaak. Het haartje is afkomstig van een één-op-één-taping van een lijk. “Een vrij nieuwe methode waarbij we het lichaam van het slachtoffer strookje per strookje beplakken met stukjes tape”, vertelt Gert De Boeck, operationeel directeur criminalistiek bij het NICC.

“Wanneer we die er weer aftrekken, blijven alle microsporen erop hangen. Denk aan haren, vezels, pollen of planten- en schotresten. Maar dan kleiner dan 100 micrometer. Met de strookjes kunnen we de afdruk van het lichaam hervormen zodat we precies weten welk spoor van welke plaats op het lichaam komt. Afhankelijk van de vindplaats kan men daar zelfs een bepaalde activiteit aan koppelen. Als iemand gewurgd is, is bijvoorbeeld mogelijk in de halsstreek veel meer textieloverdracht, van de kleren van de dader, te vinden dan elders op het slachtoffer. Of denk aan Ait-Oud, verraden door zijn jeansbroek.”

“Normaal kunnen we niets met zo”n veelvoorkomende stof. Maar zijn broek had toevallig een productiefout, het polyester was te heet opgewarmd. Zo konden de textielresten gevonden op de lichaampjes van Stacy en Nathalie aan hem gelinkt worden. Toeval zei hij, hij had de zusjes alleen maar even opgetild zodat ze boven de mensenmassa konden uitkijken. Maar aan de hand van het aantal vezels dat we terugvonden en hun locatie konden we concluderen dat zijn versie onzin was. Hij had ze ontvoerd, verkracht en vermoord.”

Midden maart dit jaar konden de speurders naar de Bende van Nijvel een nieuw DNA-profiel isoleren. Het spoor is gevonden op een voorwerp dat afkomstig is van de overval in Aalst in 1985. Het zat in een van de zakken die een jaar later uit een kanaal zijn gevist. Hoe kan het dat 27 jaar na de moordende raid nog een nieuw bruikbaar spoor wordt gevonden? “Vroeger had men veel meer cellen nodig om een profiel te genereren”, legt Roselien Crab uit.

“Nu kunnen we een kleine hoeveelheid DNA vermenigvuldigen door er kopieën van te maken. Onlangs kregen we een enveloppe binnen van bijna dertig jaar oud. Ze was met speeksel dichtgeplakt, maar eerder DNA-onderzoek leverde geen resultaat op. Nu hebben we die speekselresten opnieuw geanalyseerd en een volledig genetisch profiel van een man kunnen opstellen. Vroeger hadden we trouwens altijd speeksel, sperma of bloed nodig voor DNA-analyse. Nu komen we met DNA in zeer minieme hoeveelheden al een pak verder. Kijk, ik heb nu deze balpen vast, ik bloed niet, ik heb er niet op gebeten, maar toch laat ik DNA na: huidcellen, zweet. Bovendien zijn er nu ook analysekits om gedegradeerd DNA te onderzoeken, dat dus onderhevig is geweest aan afbraak.” Zoals bij voorwerpen die lang in het water hebben gelegen? “Bijvoorbeeld.”

De forensisch adviseurs van het NICC coördineren de dossiers. Concreet betekent het dat Jan Verstraeten net vier postpakken vol op zijn bureau heeft binnengekregen. Een oude moord. “Dan kan je beginnen met het hele dossier uit elkaar te halen en te ordenen. En dan lezen. In dit geval achttien brede ringmappen. Om te zoeken of er nog nieuwe mogelijkheden en invalshoeken zijn. Wat is er over het hoofd gezien? Soms blijkt dat bepaalde overtuigingsstukken nog nooit geanalyseerd zijn. Dan doen wij, bijvoorbeeld, voor het eerst een taping op kledij die al twintig jaar in een zak ligt.”

“Of zoeken we naar werktuigsporen, analyseren we glas, of herbekijken we kogels. Dat kan als na zoveel jaar een wapen is teruggevonden. Dan vuren we proefschoten af, om te kijken of de hulzen uit dat bepaalde wapen zijn afgevuurd. Want elk wapen laat specifieke sporen na, afdrukken op de kogel. Daar maken we beelden van die we vergelijken in onze ballistische databank. Mogelijk kunnen zo hulzen in drie verschillende zaken gelinkt worden aan één wapen. Of we gaan kledij stubben, een verfijnde techniek om kruitresten te vinden op kledij, ook na ettelijke jaren.”

“Wie heeft Carine vermoord op 23 oktober 1998?” Het is Carines zoon die drie jaar na haar dood duizend affiches met die noodkreet eigenhandig in heel Anderlecht gaat plakken. Hij móét weten wie de laatste klant was die dienster Carine in Café La Belle Vue aan het Bizetplein zo zwaar heeft toegetakeld. Waarom moest zijn moeder dood? De poetsvrouw vond haar ’s morgens in een plas bloed in de toiletten. Haar slip tot op haar knieën naar beneden getrokken. Doodgeschopt en -geslagen. De moordenaar moet verschillende keren voorbij de affiches zijn gepasseerd, hij zweeg al die jaren.

De affiche hangt ook in het bureau van Jean-Michel Le Moine, het is zijn voorbeeld van hoe het niet moet. “We waren zeer snel bij de zaak. Een vreselijk dossier, een kat vond er haar jongen niet in terug. Op de plaats delict was elk spoor compleet onbruikbaar. De hulpdiensten hadden de vrouw verplaatst. Nieuwsgierigen hadden door de crime scene gelopen. En dan de getuigen, allemaal cafégangers.”

“Ze kwamen uit de ondervragingen en gingen terug op café, waar ze hun verklaringen lieten lezen aan de anderen, die op hun beurt ook naar ons stapten om te zeggen dat ze informatie hadden. Alle mensen van de straat hadden hun eigen theorie over de feiten. Het enige wat wij zeker wisten was dat Carine haar moordenaar moet gekend hebben. Ze had haar jas aan om te vertrekken, had de vaat al gedaan en was aan het afsluiten. Een onbekende zou ze nooit meer hebben binnengelaten zo laat ’s nachts.”

Het onderzoek was een catastrofe en Le Moine kon niet verkroppen dat hij geen doorbraak vond. “Ik ging ermee slapen, ik werd er ’s nachts wakker van. De zaak was iets persoonlijks geworden. Haar twee zoontjes, Ludovic en James, waren bij mij op hun knieën komen smeken om de moordenaar te vinden. Ik had het hen beloofd. Een belofte die een speurder eigenlijk niet mag maken, maar het was allemaal zo vreselijk. Twee jonge kinderen die achterbleven, een vader die niet meer thuis woonde en een moeder die was gestorven omdat ze naast haar werk overdag ook nog eens ’s nachts ging opdienen om geld voor de kinderen te verdienen.”

In 2006 heropende Le Moine het dossier. “Daarvan heb ik geleerd dat je een cold case nooit mag laten onderzoeken door de speurders die er in het begin ook bij betrokken waren. Om tunnelvisie te vermijden heb je een nieuw team nodig, een frisse blik, meer afstand. Ik was er gedurende al die jaren van overtuigd dat het om een bepaalde persoon ging. Ik ging op jacht naar hem. Ik zat in zijn nek. Hij legde een leugendetectortest af. Allemaal zonder bevredigend resultaat.”

Vier jaar later bleek, per toeval, dat de dader iemand anders is. Een man stapte straalbezopen het politiebureau binnen om te melden dat zijn auto gestolen was en vertelde er stoemelings bij dat hij Carine had gedood. “Hij was al verhoord, maar blijkbaar onvoldoende. Zijn nieuwe verklaring was heel geloofwaardig, hij wist details die niemand anders kende. Hij was de echte dader. Niet veel later heeft hij zich opgehangen in zijn cel. Op het moment dat het dossier op het punt stond opgelost te worden, berooft de dader zich van het leven. Zeer hard voor de familie om dat te aanvaarden.” Meer details over de zaak wil Le Moine niet kwijt. Volgens het parket zou het dossier nog niet helemaal zijn afgesloten omdat er mogelijk een tweede, nog onbekende persoon, bij betrokken was. De kwelling voor de familie blijft duren.

De familieleden, dat is de reden waarom Le Moine het doet. “Ik wil met alle fatsoen aan de ouders, kinderen, broers of zussen kunnen zeggen “we hebben echt alles gedaan wat we konden”. Helaas moet ik er eerlijk bij vertellen dat dat in veel dossiers niet het geval is. Door een gebrek aan capaciteit blijven een hoop zaken slapen, die we zeker zouden kunnen oplossen. Waar nog pistes open liggen. Waar DNA nog nooit naar de databank is gestuurd. Dat is toch uiterst triest. Dat zijn moordenaars en verkrachters die vrij rondlopen, die mogelijk recidiveren. Ronduit gevaarlijk, maar in het nationaal veiligheidsplan zijn wij geen prioriteit. Terwijl ik dat de grote zaken die het land gedestabiliseerd hebben, toch cold cases zijn. De Bende van Nijvel, de affaire-Van Noppen, Cools, Julie en Melissa enzovoort.”

Dat rechtvaardigt volgens Le Moine de dure kosten om cold cases alsnog te onderzoeken. “Het is verdorie onze morele plicht. Een maatschappij kan toch niet aanvaarden dat een moordenaar ongestraft blijft. En een humane mens kan niet aanvaarden dat ouders en kinderen de rouw om hun overleden naaste niet kunnen aanvatten, want dat is wel zeer moeilijk als er geen antwoorden zijn. Het zal jouw kind of geliefde maar zijn, waar niemand meer voor vecht. Elke dode verdient een kans.”

Bron » De Standaard

Cel Vermiste Personen zocht naar 1.604 mensen

De Cel Vermiste Personen van de federale politie heeft vorig jaar 1.604 nieuwe verdwijningsdossiers geopend. 1.508 vermiste personen werden teruggevonden. 90 procent van hen was nog in leven. Meer dan 95 procent van de dossiers kon nog in hetzelfde jaar afgesloten worden. 96 dossiers die vorig jaar werden geopend, lopen nog steeds.

Van de 1.604 vermiste personen, werden er 1.357 levend teruggevonden. 151 mensen werden dood teruggevonden, in de meeste gevallen ging het om zelfdoding. De grootste groep vermisten zat in de leeftijdsgroep 18-69 jaar.

Vorig jaar werd ook het oudste verdwijningsdossier opgelost. Het ging om een vrouw die begin jaren 80 in het Gentse verdween. Haar botresten zijn gevonden in een autowrak in het kanaal Gent-Oostende.

De Cel Vermiste Personen organiseerde vorig jaar overigens verscheidene zoekacties in waterwegen. In totaal werd 73 kilometer waterweg uitgekamd op verzoek van 5 verschillende parketten. Er werden 6 vermiste personen en 57 voertuigen teruggevonden.

Bron » VRT Nieuws