Krijgt de Staatsveiligheid in ons land binnenkort bevoegdheden die doen denken aan die van de Amerikaanse CIA? Een nieuw wetsontwerp geeft de inlichtingendienst niet alleen de toelating om informatie te verzamelen, maar ook om actief in te grijpen bij dreigingen, bijvoorbeeld via sabotageacties. Maar wat houden die acties in? En hoe ver mag de Staatsveiligheid gaan?
Staatsveiligheid en ADIV (Algemene Dienst Inlichting en Veiligheid) zijn inlichtingendiensten in ons land, respectievelijk de burgerlijke inlichtingendienst en de militaire inlichtingendienst. Ze verzamelen informatie over allerlei bedreigingen zoals bijvoorbeeld terrorisme, spionage en extremisme.
Soms gebeurt dat op een heimelijke manier. Staatsveiligheid kan bijvoorbeeld nu al post openen, telefoons afluisteren, een computersysteem hacken, een dekmantelfirma oprichten of binnendringen in een huis.
Maar een wetsontwerp wil hen nog een stap verder laten gaan. Staatsveiligheid zou binnenkort ook een ‘verstorende tussenkomst’ kunnen doen. Het doel is dan niet langer informatie verzamelen, wel actief verhinderen dat een bedreiging ook wordt uitgevoerd.
In een persbericht op 24 april klonk de titel over ‘die nieuwe rol’ zo: “Arizona versterkt de veiligheid van ons land: een nieuw tijdperk voor onze inlichtingendiensten.” In de tekst stond: “Met deze wet kunnen ze ook ingrijpen door dreigingen te neutraliseren vóór ze schade aanrichten.”
Het bericht werd verstuurd door minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V), maar ook minister van Defensie Theo Francken (N-VA) en minister van Veiligheid en Binnenlandse Zaken Bernard Quintin (MR) ondertekenden het.
VRT NWS kon het voorontwerp nu inkijken. En het is duidelijk: de inlichtingendiensten worden in de toekomst een soort van actiediensten.
In het oog houden
Eigenlijk is dat nu ook al wel een beetje. Stel: een Belgische diplomaat heeft verdachte contacten met iemand van de Russische ambassade. Staatsveiligheid kan bij zo’n contact zichtbaar postvatten en geeft op dat moment een duidelijk signaal: “Wij kijken toe.” Doel is het contact tussen de diplomaat en de man van de Russische ambassade te verstoren.
Staatsveiligheid kan ook een nepcamera voor iemands huis hangen bijvoorbeeld. Opnieuw is het doel helder: “Weet dat we u in het oog houden.”
Soms werken de agenten via een omweg. Bijvoorbeeld: ze geven informatie aan de Dienst Vreemdelingenzaken om de verblijfstitel van iemand (die zij beschouwen als een spion) in te trekken.
Bagage verplaatsen en file veroorzaken
Soms zijn zulke verstorende acties even eenvoudig als efficiënt. Zo lezen we in de memorie – het officiële document bij een wetsvoorstel – over iemand die verdacht wordt van extremisme: “Om te voorkomen dat deze persoon aan boord gaat van het vliegtuig dat hem naar een problematische conferentie brengt, verplaatsen de agenten zijn bagage in de luchthaven, voordat deze wordt ingecheckt zodat hij zijn vlucht mist.”
Er wordt ook verwezen naar een georkestreerde file, waarbij verschillende dienstwagens van de inlichtingendienst opzettelijk een verkeersopstopping veroorzaken om te verhinderen dat iemand een conferentie kan bijwonen.
Maar blijkbaar gaan de acties nog veel verder. Zo zal Staatsveiligheid ook wapenmateriaal kunnen saboteren dat een bedrijf in ons land naar een vijandig land wil exporteren.
Daarnaast zullen hun agenten ook een voorwerp door een ander voorwerp in een postpakket kunnen vervangen. Ze kunnen een postpakket laten verdwijnen. Of kunnen een simkaart die gebruikt zal worden in een drone, onderscheppen.
Nog een ander voorbeeld van nieuwe acties is het geheim binnendringen in een woning. “De inlichtingenagenten laten dan opzettelijk sporen achter van hun bezoek, waarmee ze de boodschap ‘we weten wat u van plan bent’ overbrengen”, zo leest het document nog.
Staatsveiligheid zou ook doelbewust informatie kunnen verspreiden om iemand in diskrediet te brengen. Neem nu het voorbeeld van een haatzaaiende propagandist: zijn omgeving zou dan ingelicht kunnen worden dat hij in werkelijkheid in opdracht van een buitenlandse staat werkt. Op die manier verliest hij zijn geloofwaardigheid.
Geen vrij spel
Staatsveiligheid en ADIV krijgen natuurlijk geen vrij spel. Zij moeten deze manier van werken laten controleren door de BIM-commissie, de commissie voor Bijzondere Inlichtingenmethodes. Daarin zetelen magistraten die waken over de juiste wettelijke toepassing van deze sabotageacties.
Het wetsontwerp komt alvast niet uit de lucht vallen. Het is een van de aanbevelingen van de parlementaire onderzoekscommissie naar de aanslagen van 22 maart 2016. In een hoorzitting pleitte de toenmalige baas van de Staatsveiligheid, Jaak Raes, voor meer mogelijkheden om zelf actiever op treden.
Recenter, in 2023, publiceerde het Comité I ook al een tekst hierover. Ook zij stelden vast dat de inlichtingendiensten in de praktijk al wel ‘verstorend’ werkten, maar dat daar geen behoorlijke wettelijke basis voor is.
De acties krijgen door het voorontwerp nu wel meer ruimte. Onze inlichtingendiensten schuiven dan ook op richting actiediensten. In Frankrijk is dat al langer zo, maar dat is niet altijd positief. Zo is de Franse geheime dienst vooral bekend omwille van het fiasco met de Rainbow Warrior. Dat schip van milieuorganisatie Greenpeace werd door hen tot zinken gebracht.
Afwachten
Of het allemaal zover komt, valt nog af te wachten. Het voorontwerp van wet werd door de ministerraad in een 1e lezing goedgekeurd. Het ligt nu op tafel bij de Raad van State, het College van procureurs-generaal en het Comité I (het controleorgaan op de inlichtingendiensten).
Al deze instellingen moeten hun advies geven. Op basis daarvan wordt het wetsontwerp dan aangepast waarna de Kamer het nog moet goedkeuren.
Bron » VRT Nieuws
